1 Số các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định ?

Chào anh/chị, đây là một câu hỏi rất hay về nền tảng của Luật Hình sự. Để truy cứu trách nhiệm hình sự một người, cơ quan chức năng bắt buộc phải chứng minh được hành vi của người đó hội đủ 4 yếu tố cấu thành tội phạm.

Nếu thiếu bất kỳ một yếu tố nào trong số này, hành vi đó không bị coi là tội phạm và người thực hiện sẽ không bị xử lý hình sự.

4 Yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật

1. Khách thể của tội phạm

Khách thể là những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ nhưng bị hành vi phạm tội xâm hại đến.

• Xác định thực tế: Đó có thể là tính mạng, sức khỏe, danh dự của con người; quyền sở hữu tài sản; trật tự công cộng hoặc an ninh quốc gia.

• Ví dụ: Trong tội “Trộm cắp tài sản”, khách thể bị xâm hại chính là quyền sở hữu tài sản của chủ sở hữu.

2. Mặt khách quan của tội phạm

Đây là những biểu hiện ra bên ngoài thế giới khách quan mà chúng ta có thể quan sát, đo lường được. Bao gồm:

• Hành vi nguy hiểm cho xã hội: Hành động (đánh người, trộm đồ) hoặc không hành động (thấy người sắp chết mà không cứu dù có khả năng).

• Hậu quả: Thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần.

• Mối quan hệ nhân quả: Hành vi đó phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả đó.

• Các yếu tố khác: Công cụ, phương tiện, thời gian, địa điểm phạm tội.

3. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể là người thực hiện hành vi phạm tội. Một người chỉ trở thành chủ thể của tội phạm khi hội đủ 2 điều kiện:

• Độ tuổi: Theo quy định, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm về các tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

• Năng lực trách nhiệm hình sự: Tại thời điểm phạm tội, người đó phải có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi (không bị mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng này).

4. Mặt chủ quan của tội phạm

Đây là thái độ tâm lý bên trong của người phạm tội đối với hành vi và hậu quả của mình. Bao gồm:

• Lỗi: Chia thành Lỗi cố ý (biết hành vi là nguy hiểm nhưng vẫn làm) và Lỗi vô ý (do cẩu thả hoặc quá tự tin).

• Mục đích: Kết quả cuối cùng mà người phạm tội mong muốn đạt được.

• Động cơ: Động lực thúc đẩy người phạm tội thực hiện hành vi (ví dụ: tư thù, vụ lợi).

Cách xác định trong thực tế

Để anh/chị dễ hình dung, hãy xem xét vụ việc: Một người lái xe vượt đèn đỏ gây tai nạn chết người.

• Khách thể: Xâm phạm tính mạng con người và trật tự an toàn giao thông.

• Mặt khách quan: Hành vi là “vượt đèn đỏ”, hậu quả là “có người tử vong”.

• Chủ thể: Người lái xe có đủ tuổi và tỉnh táo (không bị tâm thần).

• Mặt chủ quan: Lỗi ở đây thường là Lỗi vô ý do quá tự tin (nghĩ rằng vượt kịp hoặc không có ai đi ngang qua).

Lưu ý: Nếu một người thực hiện hành vi gây thiệt hại nhưng do bị ép buộc hoàn toàn hoặc trong trạng thái phòng vệ chính đáng, thì có thể sẽ không hội đủ yếu tố “Mặt chủ quan” hoặc “Mặt khách quan” (tính nguy hiểm cho xã hội), dẫn đến việc không bị xử lý hình sự.