Anh em mâu thuẫn, không ký giấy thì chia thừa kế được không?

Anh em mâu thuẫn, không ký giấy thì có chia thừa kế được không?

Nhiều gia đình rơi vào cảnh bế tắc khi cha mẹ qua đời nhưng các con không thống nhất được phương án phân chia di sản, dẫn đến việc chia thừa kế khi có tranh chấp trở nên vô cùng khó khăn. Việc một hoặc vài thành viên cố tình không ký tên vào văn bản khai nhận di sản thường khiến thủ tục tại phòng công chứng bị đình trệ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của những người thừa kế còn lại.

Quy định pháp luật về quyền thừa kế khi các thành viên không thống nhất

Theo Bộ luật Dân sự 2015, quyền thừa kế là quyền cơ bản của cá nhân đối với tài sản do người chết để lại. Pháp luật không cho phép bất kỳ cá nhân nào dùng sự phản đối chủ quan để tước đoạt quyền lợi của người khác, vì vậy việc chia thừa kế khi có tranh chấp vẫn hoàn toàn có thể thực hiện được thông qua các con đường pháp lý thay thế thay vì chỉ dựa vào thỏa thuận tự nguyện.

Thông thường, khi thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế tại văn phòng công chứng, đơn vị này yêu cầu tất cả những người thuộc hàng thừa kế phải có mặt và ký tên đồng thuận. Nếu có người từ chối ký giấy, công chứng viên sẽ từ chối thực hiện thủ tục vì hồ sơ đang có tranh chấp. Tuy nhiên, đây không phải là dấu chấm hết, bởi pháp luật đã dự liệu các tình huống mâu thuẫn gia đình để đưa ra quy trình giải quyết tại cơ quan quyền lực hơn.

Thủ tục khởi kiện chia di sản thừa kế tại Tòa án

Khi các thành viên trong gia đình không thể ngồi lại với nhau, khởi kiện dân sự là biện pháp cuối cùng và hiệu quả nhất để thực hiện việc chia thừa kế khi có tranh chấp. Tòa án sẽ là cơ quan đứng ra phân xử dựa trên chứng cứ, nguồn gốc tài sản và quy định của pháp luật thay vì phụ thuộc vào ý chí của người không chịu ký giấy.

Các bước chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Để Tòa án thụ lý vụ án, người khởi kiện cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống và quyền sở hữu tài sản của người quá cố. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp đẩy nhanh quá trình giải quyết vụ việc chia thừa kế khi có tranh chấp đang diễn ra căng thẳng.

• Đơn khởi kiện chia di sản thừa kế (theo mẫu của Tòa án).
• Giấy chứng tử của người để lại di sản.
• Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế: Giấy khai sinh, sổ hộ khẩu, giấy đăng ký kết hôn.
• Giấy tờ về tài sản: Sổ đỏ (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất), sổ tiết kiệm, giấy đăng ký xe (nếu có).
• Biên bản hòa giải tại cơ sở hoặc các bằng chứng cho thấy các bên không thể tự thỏa thuận.

Quy trình xét xử và thi hành án

Sau khi thụ lý, Tòa án sẽ tiến hành các bước thẩm định tại chỗ, định giá tài sản và mở các phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Nếu hòa giải không thành, Tòa sẽ đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm. Bản án của Tòa án có hiệu lực pháp luật sẽ thay thế cho chữ ký của người đang gây khó dễ, cho phép các bên thực hiện thủ tục sang tên tài sản tại cơ quan tài nguyên môi trường.

Xác định hàng thừa kế và tỷ lệ phân chia theo luật

Trong trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp lệ, di sản sẽ được chia theo pháp luật. Hiểu rõ thứ tự ưu tiên giúp bạn dự đoán được kết quả của việc chia thừa kế khi có tranh chấp và có phương án thương lượng hợp lý trước khi đưa nhau ra tòa.

Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Nếu một người con trong hàng thừa kế thứ nhất cố tình không ký giấy, họ cũng không thể nhận phần nhiều hơn luật định, và ngược lại, họ cũng không thể ngăn cản các thành viên khác nhận phần của mình thông qua phán quyết từ Tòa án.

Việc nắm vững nguyên tắc “chia đều cho những người cùng hàng” là công cụ mạnh mẽ để giải tỏa những đòi hỏi vô lý từ phía người đang gây ra mâu thuẫn, từ đó thúc đẩy việc chia thừa kế khi có tranh chấp diễn ra công bằng hơn.

Thời hiệu yêu cầu chia thừa kế và những lưu ý quan trọng

Thời gian là yếu tố cực kỳ quan trọng mà nhiều người thường bỏ qua do tâm lý nể nang anh em trong nhà. Tuy nhiên, pháp luật quy định thời hạn rõ ràng cho việc chia thừa kế khi có tranh chấp để đảm bảo sự ổn định của các quan hệ dân sự.

Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Nếu quá thời hạn này mà tài sản vẫn chưa được chia và có tranh chấp, di sản có thể thuộc về người đang chiếm hữu hoặc thuộc về nhà nước. Do đó, nếu anh em mâu thuẫn kéo dài không thể ký giấy, bạn cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp pháp lý trước khi thời hiệu này kết thúc.

Ngoài ra, cần lưu ý về các nghĩa vụ tài chính mà người quá cố để lại. Di sản chỉ được chia sau khi đã thanh toán các khoản thuế, nợ và chi phí mai táng. Điều này đôi khi là chìa khóa để giải quyết mâu thuẫn khi các bên cùng phải gánh vác trách nhiệm tài chính chung.

Giải pháp hòa giải và đàm phán trước khi khởi kiện

Mặc dù Tòa án là công cụ hữu hiệu, nhưng “vô phúc đáo tụng đình” – việc đưa nhau ra tòa luôn để lại những vết nứt tình cảm khó hàn gắn. Trước khi quyết định cưỡng chế chia thừa kế khi có tranh chấp, các bên nên cân nhắc một nỗ lực hòa giải cuối cùng.

Việc nhờ đến sự can thiệp của những người có uy tín trong dòng họ hoặc luật sư tư vấn độc lập có thể giúp người đang “không chịu ký giấy” hiểu rõ rằng: hành động của họ không thể ngăn cản việc chia tài sản mãi mãi mà chỉ làm mất thêm thời gian và chi phí án phí. Khi nhận thức được rằng cuối cùng tài sản vẫn sẽ bị chia theo luật và họ phải chịu thêm các khoản phí pháp lý, nhiều người sẽ tự nguyện hợp tác để bảo vệ quyền lợi của chính mình.

Bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi gia đình bất hòa

Mâu thuẫn anh em là điều không ai mong muốn, nhưng khi nó xảy ra, bạn cần tỉnh táo để bảo vệ quyền lợi mà cha mẹ đã để lại. Việc chia thừa kế khi có tranh chấp dù phức tạp và tốn thời gian nhưng hoàn toàn có thể giải quyết dứt điểm nếu bạn đi đúng lộ trình pháp lý. Sự kiên trì và hiểu biết luật pháp sẽ giúp tài sản được minh bạch và trả về đúng chủ sở hữu hợp pháp.

Nếu bạn đang gặp khó khăn vì anh em không hợp tác ký giấy tờ, đừng để sự im lặng kéo dài làm mất đi quyền lợi của mình. Hãy chủ động tìm hiểu quy trình hoặc tham vấn chuyên gia để sớm đưa ra quyết định phù hợp nhất cho hoàn cảnh gia đình hiện tại.