Quyền nuôi con sau khi ly hôn được xác định ở tiêu chí nào?

Vấn đề quyền nuôi con sau ly hôn là một trong những nội dung trọng tâm của Luật Hôn nhân và Gia đình. Trong quá trình giải quyết, Tòa án luôn đặt trách nhiệm bảo vệ quyền lợi tốt nhất về mọi mặt của trẻ lên hàng đầu, thay vì chỉ xem xét nguyện vọng đơn thuần của cha mẹ.

Dưới đây là các tiêu chí và nguyên tắc cốt lõi mà pháp luật sử dụng để quyết định ai sẽ là người trực tiếp nuôi con:

1. Nguyên tắc ưu tiên thỏa thuận

Pháp luật Việt Nam tôn trọng quyền tự quyết của công dân. Nếu vợ chồng có thể tự thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, cũng như mức cấp dưỡng và quyền thăm nom, Tòa án sẽ công nhận sự thỏa thuận đó.

Tuy nhiên, sự thỏa thuận này vẫn phải gắn liền với trách nhiệm đảm bảo lợi ích của con. Nếu Tòa án thấy rằng sự thỏa thuận đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của trẻ, Tòa có quyền bác bỏ và xem xét lại.

2. Các tiêu chí phân định khi có tranh chấp

Khi hai bên không thể thỏa thuận, Tòa án sẽ căn cứ vào các nhóm điều kiện sau để giao con cho một bên nuôi dưỡng:

a. Điều kiện về kinh tế (Vật chất)

Người được giao quyền nuôi con phải chứng minh được mình có đủ khả năng tài chính để thực hiện trách nhiệm nuôi dưỡng:

• Thu nhập thực tế: Có công việc và thu nhập ổn định (lương, kinh doanh, hoặc nguồn thu hợp pháp khác).

• Chỗ ở: Có nơi cư trú hợp pháp, ổn định, môi trường sống đảm bảo cho việc học tập và sinh hoạt của con.

b. Điều kiện về tinh thần và đạo đức

Đây là nhóm tiêu chí nhằm đảm bảo con được giáo dục trong môi trường lành mạnh:

• Thời gian dành cho con: Người trực tiếp nuôi con phải có thời gian để chăm sóc, dạy bảo, không thể phó mặc hoàn toàn cho người thân hoặc người giúp việc.

• Nhân cách đạo đức: Tòa án sẽ xem xét lối sống của cha/mẹ. Một người có hành vi bạo lực, nghiện ngập hoặc thiếu trách nhiệm thường sẽ không được ưu tiên giao con.

• Tình cảm: Sự gắn bó mật thiết giữa con và cha/mẹ trong quá trình sinh sống trước đó.

c. Độ tuổi của con (Tiêu chí định lượng)

Luật quy định hai cột mốc quan trọng để xác định quyền nuôi con:

• Con dưới 36 tháng tuổi: Ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

• Con từ đủ 7 tuổi trở lên: Tòa án bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của con. Tuy nhiên, nguyện vọng này chỉ là một kênh tham khảo; Tòa vẫn sẽ đánh giá tổng thể các điều kiện khác để đảm bảo con có môi trường tốt nhất.

3. Trách nhiệm của người không trực tiếp nuôi con

Ly hôn chỉ chấm dứt quan hệ vợ chồng, không chấm dứt trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái. Người không trực tiếp nuôi con có các nghĩa vụ và quyền sau:

• Nghĩa vụ cấp dưỡng: Phải đóng góp chi phí nuôi dưỡng, học tập của con căn cứ vào thu nhập thực tế.

• Quyền thăm nom: Có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở. Tuy nhiên, không được lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc của người đang nuôi con.

4. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn

Quyết định của Tòa án không có giá trị vĩnh viễn nếu hoàn cảnh thay đổi. Một bên có quyền yêu cầu thay đổi người nuôi con nếu:

• Người đang nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, giáo dục con.

• Căn cứ vào nguyện vọng của con (khi con từ đủ 7 tuổi trở lên).

• Người đang nuôi con vi phạm nghiêm trọng trách nhiệm nuôi dưỡng hoặc có hành vi ngược đãi trẻ.