Đi làm nhưng không ký hợp đồng lao động có trái luật không?

Quy định pháp luật về việc không ký hợp đồng lao động bằng văn bản

Trong thị trường lao động hiện nay, tình trạng người lao động bắt đầu công việc dựa trên sự tin tưởng hoặc thỏa thuận miệng diễn ra khá phổ biến. Tuy nhiên, việc đi làm không có hợp đồng lao động bằng văn bản có thể dẫn đến nhiều hệ lụy pháp lý và rủi ro cho cả hai bên nếu không nắm rõ các quy định của Bộ luật Lao động hiện hành.

Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các trường hợp pháp luật cho phép thỏa thuận miệng và những tình huống bắt buộc phải ký kết bằng văn bản. Việc hiểu rõ quyền lợi của mình khi đi làm không có hợp đồng lao động sẽ giúp bạn tự tin hơn trong quá trình làm việc và bảo vệ được lợi ích chính đáng về bảo hiểm cũng như tiền lương.

Các trường hợp được phép không ký hợp đồng văn bản

Theo quy định tại Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động có thể được giao kết dưới hình thức văn bản, thông điệp dữ liệu hoặc lời nói. Tuy nhiên, việc đi làm không có hợp đồng lao động bằng văn bản chỉ được coi là hợp pháp trong một số điều kiện giới hạn nhất định.

Cụ thể, hai bên có thể giao kết hợp đồng lao động bằng lời nói đối với những công việc có thời hạn dưới 01 tháng. Đây là quy định nhằm tạo điều kiện linh hoạt cho các công việc mang tính thời vụ, ngắn hạn hoặc các công việc phát sinh tức thời không đòi hỏi quy trình hành chính phức tạp.

Dù chỉ là thỏa thuận miệng, nhưng khi đã có việc làm, tiền lương và sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động, thì quan hệ lao động vẫn được xác lập và bảo vệ trước pháp luật. Tuy nhiên, trừ trường hợp nêu trên, tất cả các loại hợp đồng lao động khác đều phải được lập thành văn bản.

Những rủi ro khi đi làm không có hợp đồng lao động bằng văn bản

Việc đi làm không có hợp đồng lao động bằng văn bản đối với các công việc dài hạn (trên 1 tháng) là hành vi vi phạm pháp luật của người sử dụng lao động. Điều này mang lại sự bất lợi cực lớn cho người lao động khi phát sinh mâu thuẫn hoặc tranh chấp.

Người lao động thường phải đối mặt với các nguy cơ sau:

• Khó khăn trong việc chứng minh mức lương thỏa thuận nếu người sử dụng lao động cắt giảm lương vô lý.
• Không được đóng Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế và Bảo hiểm thất nghiệp theo đúng quy định.
• Dễ bị sa thải bất ngờ mà không được hưởng trợ cấp thôi việc hay bồi thường do chấm dứt hợp đồng trái luật.
• Khó bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tai nạn lao động hoặc các vấn đề liên quan đến an toàn vệ sinh lao động.

Về phía doanh nghiệp, việc duy trì trạng thái đi làm không có hợp đồng lao động đối với nhân viên có thể khiến đơn vị bị xử phạt hành chính từ 2 triệu đến 25 triệu đồng tùy theo số lượng lao động vi phạm.

Quyền lợi bảo hiểm xã hội khi không ký hợp đồng giấy

Nhiều người lầm tưởng rằng nếu đi làm không có hợp đồng lao động bằng giấy thì sẽ không bao giờ được đóng bảo hiểm. Đây là một quan niệm sai lầm về mặt pháp lý vì bản chất của quan hệ lao động không phụ thuộc hoàn toàn vào tên gọi hay hình thức của văn bản.

Xác lập quan hệ lao động thực tế

Nếu người lao động làm việc từ đủ 1 tháng trở lên, có nhận lương và chịu sự quản lý, giám sát thì người sử dụng lao động bắt buộc phải tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc cho họ. Việc không ký hợp đồng văn bản không phải là lý do hợp pháp để doanh nghiệp “né” đóng bảo hiểm cho nhân viên.

Cách thức đòi lại quyền lợi bảo hiểm

Người lao động có thể thu thập các bằng chứng như phiếu lương, tin nhắn giao việc, thẻ nhân viên hoặc sao kê tài khoản ngân hàng để chứng minh sự tồn tại của quan hệ lao động. Khi đã chứng minh được, cơ quan bảo hiểm có thể truy thu tiền đóng bảo hiểm từ doanh nghiệp, đảm bảo quyền lợi hưu trí và thai sản cho người lao động dù trước đó họ đi làm không có hợp đồng lao động bằng văn bản.

Cách xử lý khi công ty từ chối ký hợp đồng lao động

Khi bạn đã qua thời gian thử việc hoặc làm việc ổn định nhưng phía công ty vẫn trì hoãn việc ký kết, bạn cần có những bước đi khôn ngoan để bảo vệ mình. Việc tiếp tục đi làm không có hợp đồng lao động trong thời gian dài là “con dao hai lưỡi” cho sự nghiệp của bạn.

Bạn có thể thực hiện theo các bước sau:

1. Đề nghị trực tiếp với bộ phận nhân sự hoặc người quản lý về việc ký hợp đồng chính thức bằng văn bản.
2. Lưu giữ tất cả bằng chứng làm việc (email, danh sách công việc, biên lai nhận tiền) phòng trường hợp xảy ra tranh chấp.
3. Nếu công ty cố tình không thực hiện, bạn có quyền khiếu nại lên Ban chấp hành Công đoàn cơ sở hoặc Thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội nơi doanh nghiệp đặt trụ sở.

Thực tế, pháp luật luôn ưu tiên bảo vệ bên yếu thế là người lao động. Do đó, nếu bạn có đầy đủ bằng chứng về việc làm thực tế, việc đi làm không có hợp đồng lao động bằng văn bản vẫn sẽ được Tòa án hoặc cơ quan chức năng công nhận là quan hệ lao động hợp pháp và buộc doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.

Tầm quan trọng của hợp đồng văn bản trong sự nghiệp

Tóm lại, việc đi làm không có hợp đồng lao động chỉ không trái luật nếu công việc đó kéo dài dưới 01 tháng. Trong mọi trường hợp khác, hợp đồng văn bản chính là “tờ giấy bảo hiểm” quyền lực nhất để bảo vệ thu nhập, sức khỏe và tương lai của bạn. Đừng vì sự chủ quan hay tin tưởng nhất thời mà bỏ qua bước quan trọng này khi gia nhập bất kỳ tổ chức nào.

Hãy là một người lao động am hiểu pháp luật để tự tin cống hiến và đảm bảo mọi quyền lợi chính đáng của bản thân. Một bản hợp đồng rõ ràng không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là nền tảng cho một sự nghiệp ổn định và bền vững.