Khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản?

Khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản? Phân biệt chi tiết

Việc kết thúc hoạt động của một đơn vị kinh doanh là quyết định quan trọng, đòi hỏi chủ doanh nghiệp phải nắm rõ các quy định pháp lý để thực hiện đúng quy trình. Hiểu rõ khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản giúp nhà quản trị chủ động trong việc xử lý tài sản, nợ nần và các nghĩa vụ thuế theo đúng Luật Doanh nghiệp và Luật Phá sản hiện hành.

Điều kiện và trường hợp doanh nghiệp thực hiện giải thể

Giải thể là việc chấm dứt tồn tại của doanh nghiệp theo ý chí của chủ sở hữu hoặc do sự can thiệp của cơ quan quản lý khi vi phạm pháp luật. Để biết khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản, trước hết ta cần xem xét các điều kiện về khả năng thanh toán nợ của đơn vị đó.

Doanh nghiệp chỉ được giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác (như lương nhân viên, thuế, nợ đối tác). Nếu không đáp ứng được khả năng tài chính để trả nợ, doanh nghiệp không thể chọn con đường giải thể mà phải chuyển sang quy trình phá sản.

Các trường hợp giải thể phổ biến bao gồm:

• Kết thúc thời hạn hoạt động ghi trong Điều lệ công ty mà không có quyết định gia hạn.
• Theo nghị quyết, quyết định của chủ sở hữu doanh nghiệp (đối với công ty hợp danh, công ty TNHH, công ty cổ phần).
• Công ty không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu theo quy định trong thời hạn 06 tháng liên tục mà không làm thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
• Bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc theo quyết định của Tòa án.

Trường hợp doanh nghiệp bị rơi vào tình trạng phá sản

Phá sản là một tình trạng pháp lý đặc biệt dành cho những đơn vị kinh doanh mất khả năng chi trả. Việc xác định khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản phụ thuộc vào mốc thời gian và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với chủ nợ.

Theo Luật Phá sản 2014, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán. Khi rơi vào tình trạng này, chủ nợ, người lao động hoặc chính người đại diện pháp luật của doanh nghiệp có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản tại Tòa án.

Khác với giải thể, phá sản không nhất thiết dẫn đến việc chấm dứt hoạt động ngay lập tức. Tòa án có thể xem xét phương án phục hồi hoạt động kinh doanh nếu thấy doanh nghiệp vẫn còn cơ hội cứu vãn. Chỉ khi phương án phục hồi thất bại, Tòa án mới ra quyết định tuyên bố phá sản và thanh lý tài sản.

Sự khác biệt cốt lõi giữa giải thể và phá sản

Mặc dù cả hai hình thức đều hướng tới việc chấm dứt tư cách pháp nhân, nhưng chúng có những điểm khác biệt rất lớn về bản chất và thủ tục. Việc phân biệt rõ khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng lộ trình rút lui khỏi thị trường.

Về mặt thủ tục hành chính

Giải thể chủ yếu là thủ tục hành chính được thực hiện tại Cơ quan đăng ký kinh doanh (Sở Kế hoạch và Đầu tư). Trong khi đó, phá sản là thủ tục tư pháp do Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết. Quy trình phá sản thường kéo dài và phức tạp hơn do có sự tham gia của Quản tài viên và Hội nghị chủ nợ.

Về nghĩa vụ thanh toán nợ

Trong giải thể, doanh nghiệp phải có đủ tài sản để trả hết nợ cho tất cả các bên. Ngược lại, trong phá sản, tài sản còn lại của doanh nghiệp sẽ được phân chia theo thứ tự ưu tiên pháp luật quy định (chi phí phá sản, nợ lương, nợ thuế, nợ không bảo đảm…). Nếu tài sản không đủ, các khoản nợ còn lại sẽ bị đình chỉ và không thể thu hồi hoàn toàn.

Trách nhiệm của người quản lý doanh nghiệp

Khi đối mặt với câu hỏi khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản, những người đứng đầu doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến trách nhiệm cá nhân để tránh các rủi ro pháp lý về sau.

Đối với giải thể, người quản lý phải chịu trách nhiệm liên đới về tính chính xác của hồ sơ giải thể và các khoản nợ chưa thanh toán. Nếu cố tình giấu nợ để giải thể, người quản lý có thể bị truy cứu trách nhiệm dân sự hoặc hình sự. Đối với phá sản, người đại diện theo pháp luật có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi thấy doanh nghiệp mất khả năng thanh toán; nếu không thực hiện, họ có thể bị xử lý kỷ luật hoặc bồi thường thiệt hại phát sinh cho các chủ nợ.

Quy trình xử lý hồ sơ và trình tự thực hiện

Sau khi đã xác định được khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản, doanh nghiệp cần tiến hành các bước chuẩn bị hồ sơ theo quy định để việc rút lui diễn ra êm đẹp nhất.

1. Đối với giải thể: Thông qua quyết định giải thể -> Thông báo cho các bên liên quan và cơ quan thuế -> Thanh lý tài sản, trả nợ -> Nộp hồ sơ lên Sở Kế hoạch và Đầu tư.
2. Đối với phá sản: Nộp đơn yêu cầu -> Tòa án thụ lý và mở thủ tục -> Kiểm kê tài sản, lập danh sách chủ nợ -> Hội nghị chủ nợ -> Phục hồi kinh doanh hoặc Tuyên bố phá sản.

Việc tuân thủ đúng trình tự giúp doanh nghiệp đóng mã số thuế thuận lợi, giải quyết thỏa đáng quyền lợi của người lao động và tránh các tranh chấp kéo dài tại Tòa án.

Lựa chọn hướng đi an toàn khi chấm dứt hoạt động kinh doanh

Tóm lại, việc nắm vững khi nào doanh nghiệp phải giải thể hoặc phá sản là kiến thức sống còn giúp bảo vệ danh dự và tài sản của các nhà đầu tư. Giải thể là con đường tự nguyện và chủ động khi doanh nghiệp vẫn còn khả năng tài chính, trong khi phá sản là giải pháp pháp lý cuối cùng để giải quyết tình trạng nợ nần không thể kiểm soát.

Dù chọn phương án nào, sự minh bạch và tuân thủ pháp luật luôn là ưu tiên hàng đầu. Nếu bạn đang đứng trước ngưỡng cửa phải đóng cửa doanh nghiệp, hãy cân nhắc kỹ tình trạng tài chính hiện tại để lựa chọn hình thức phù hợp nhất, nhằm khép lại hành trình kinh doanh một cách văn minh và đúng luật. Đừng quên chia sẻ bài viết nếu bạn thấy thông tin này hữu ích cho cộng đồng khởi nghiệp!