Hành vi trốn thuế bị xử lý thế nào theo quy định pháp luật?

Hành vi trốn thuế của cá nhân và doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay bị xử lý theo hai cấp độ: Xử phạt hành chính (nếu chưa đến mức nghiêm trọng) và Truy cứu trách nhiệm hình sự (nếu số tiền trốn thuế lớn hoặc có tái phạm).

Dưới đây là tổng hợp các mức phạt mới nhất áp dụng cho năm 2026:

1. Xử phạt hành chính (Theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP và Nghị định 310/2025/NĐ-CP)

Đây là hình thức phổ biến nhất khi hành vi trốn thuế bị cơ quan thuế phát hiện nhưng chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự.

• Nguyên tắc phạt: Phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn.

• Các mức cụ thể:

  • Phạt 1 lần số thuế trốn: Nếu có ít nhất một tình tiết giảm nhẹ.

  • Phạt 1,5 lần số thuế trốn: Nếu không có tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ.

  • Phạt 2 lần số thuế trốn: Nếu có một tình tiết tăng nặng.

  • Phạt 2,5 lần số thuế trốn: Nếu có hai tình tiết tăng nặng.

  • Phạt 3 lần số thuế trốn: Nếu có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên.

• Biện pháp khắc phục: Buộc nộp đủ số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp (lãi suất khoảng 0,03%/ngày trên số tiền chậm nộp).

2. Truy cứu trách nhiệm hình sự (Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự)

Khi số tiền trốn thuế đạt ngưỡng quy định, cá nhân hoặc doanh nghiệp (pháp nhân thương mại) sẽ bị khởi tố.

Đối với Cá nhân

Đối với Doanh nghiệp (Pháp nhân thương mại)

Doanh nghiệp không bị phạt tù nhưng sẽ chịu các mức phạt tiền cực kỳ nặng:

• Trốn thuế từ 200 triệu đến < 1 tỷ VNĐ: Phạt tiền từ 300 triệu đến 1 tỷ VNĐ.

• Trốn thuế từ 1 tỷ đến < 3 tỷ VNĐ: Phạt tiền từ 1 tỷ đến 3 tỷ VNĐ.

• Trốn thuế từ 3 tỷ VNĐ trở lên: Phạt tiền từ 3 tỷ đến 10 tỷ VNĐ hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

3. Những thay đổi quan trọng từ năm 2026

• Bãi bỏ thuế khoán: Từ 1/1/2026, các hộ kinh doanh lớn sẽ chuyển sang cơ chế tự kê khai. Việc không minh bạch hóa đơn, chứng từ trong giai đoạn này sẽ dễ bị khép vào hành vi trốn thuế hơn so với trước đây.

• Công nghệ giám sát: Cơ quan thuế hiện đã áp dụng AI để đối soát hóa đơn điện tử, giúp phát hiện các hành vi mua bán hóa đơn ảo hoặc giấu doanh thu gần như ngay lập tức.

Lưu ý quan trọng: Nếu bạn chủ động nộp đủ số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp trước khi cơ quan công an khởi tố vụ án, bạn có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự hoặc giảm nhẹ hình phạt đáng kể.