Hợp đồng dân sự vô hiệu, các bên phải chịu hậu quả thế nào?

Khi một hợp đồng dân sự bị Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền tuyên bố vô hiệu, về mặt pháp lý, hợp đồng đó được coi là không có giá trị ngay từ thời điểm xác lập.

Theo quy định tại Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015, việc xử lý quyền lợi và nghĩa vụ của các bên được thực hiện dựa trên các nguyên tắc chủ đạo sau:

1. Không phát sinh quyền và nghĩa vụ dân sự

Kể từ thời điểm giao dịch được xác lập, hợp đồng vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt bất kỳ quyền và nghĩa vụ nào của các bên.

• Các bên không có quyền yêu cầu đối phương thực hiện tiếp các nội dung đã thỏa thuận trong hợp đồng.

• Mọi cam kết về phạt vi phạm hợp đồng (nếu có) cũng thường bị vô hiệu theo (trừ thỏa thuận về giải quyết tranh chấp).

2. Khôi phục tình trạng ban đầu và hoàn trả những gì đã nhận

Đây là nguyên tắc “trả lại tên cho em” để đưa các bên trở về trạng thái tài sản như trước khi ký hợp đồng:

• Hoàn trả hiện vật: Bên đã nhận tài sản phải trả lại chính tài sản đó cho bên kia.

• Hoàn trả bằng tiền: Trong trường hợp tài sản đã bị tiêu tán, chuyển nhượng hoặc không thể hoàn trả bằng hiện vật thì phải trị giá thành tiền để hoàn trả.

• Lưu ý về hoa lợi, lợi tức: Bên ngay tình (không biết hoặc không thể biết hợp đồng vô hiệu) trong việc thu hoa lợi, lợi tức thì không phải hoàn trả lại hoa lợi, lợi tức đó.

3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Trách nhiệm bồi thường chỉ đặt ra khi có thiệt hại thực tế xảy ra và có lỗi của một hoặc các bên làm cho hợp đồng vô hiệu:

• Nếu một bên có lỗi: Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường toàn bộ tổn thất cho bên kia.

• Nếu cả hai bên cùng có lỗi: Trách nhiệm bồi thường được xác định tương ứng với mức độ lỗi của mỗi bên. Ví dụ: Nếu mỗi bên có lỗi ngang nhau làm hợp đồng vô hiệu, mỗi bên sẽ chịu 1/2 giá trị thiệt hại phát sinh.