Không ký hợp đồng lao động, người lao động có được bảo vệ?

1. Cơ sở pháp lý để công nhận quan hệ lao động

Theo Điều 13 Bộ luật Lao động 2019, một quan hệ được coi là quan hệ lao động (kể cả khi không gọi bằng tên “Hợp đồng lao động”) nếu có đủ 3 yếu tố:

1. Làm việc: Bạn thực hiện công việc cụ thể cho doanh nghiệp.

2. Trả lương: Bạn được trả tiền công, tiền lương cho công việc đó.

3. Sự quản lý: Bạn làm việc dưới sự điều hành, giám sát của người sử dụng lao động.

Đặc biệt lưu ý: Luật quy định hợp đồng bằng lời nói chỉ được áp dụng cho công việc có thời hạn dưới 01 tháng. Việc doanh nghiệp để bạn làm việc trên 01 năm mà không ký văn bản là lỗi của doanh nghiệp. Khi đó, pháp luật mặc nhiên coi đây là một quan hệ lao động chính thức (thường được suy luận là hợp đồng không xác định thời hạn).

2. Cách chứng minh quan hệ lao động khi tranh chấp

Vì không có bản hợp đồng giấy, bạn cần thu thập các bằng chứng “gián tiếp” để chứng minh mình thực sự làm việc tại đó:

• Bằng chứng thanh toán: Sao kê ngân hàng có nội dung chuyển khoản lương, phiếu lương, hoặc bảng ký nhận tiền mặt.

• Bằng chứng công việc: Các email trao đổi công việc, tin nhắn (Zalo, Messenger) chỉ đạo từ cấp trên, biên bản bàn giao công việc, các báo cáo bạn đã thực hiện.

• Bằng chứng nhận diện: Thẻ nhân viên, đồng phục, danh thiếp có tên công ty, hoặc hình ảnh bạn làm việc tại cơ quan.

• Người làm chứng: Đồng nghiệp cũ hoặc khách hàng đã làm việc với bạn tại công ty.

3. Quy trình đòi lại tiền lương

Khi xảy ra tranh chấp tiền lương, bạn nên thực hiện theo sơ đồ sau:

1. Thương lượng trực tiếp: Gửi yêu cầu thanh toán lương bằng văn bản cho giám đốc công ty. Hãy nhắc lại thời gian bạn làm việc và các bằng chứng bạn có.

2. Yêu cầu Hòa giải viên lao động: Nếu công ty từ chối, bạn gửi đơn lên Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội quận/huyện nơi công ty đặt trụ sở để nhờ hòa giải. Đây là bước miễn phí và khá hiệu quả.

3. Khởi kiện ra Tòa án: Nếu hòa giải không thành, bạn có quyền kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện. Trong vụ án đòi lương, người lao động được miễn tạm ứng án phí và án phí.