Thiệt hại do thú cưng gây ra thì ai phải bồi thường?

Trong đời sống đô thị hiện đại, việc nuôi thú cưng không chỉ là sở thích mà còn là niềm an ủi tinh thần của nhiều gia đình. Tuy nhiên, khi xảy ra sự cố không mong muốn như vật nuôi tấn công người khác hoặc làm hư hỏng tài sản, vấn đề bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra trở thành tâm điểm của những tranh chấp pháp lý phức tạp. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành để làm rõ trách nhiệm thuộc về ai và quy trình đền bù diễn ra như thế nào.

Quy định chung của pháp luật về trách nhiệm đối với vật nuôi

Pháp luật dân sự Việt Nam đã thiết lập một hành lang pháp lý rõ ràng nhằm điều chỉnh các hành vi gây thiệt hại từ phía động vật. Việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra dựa trên nguyên tắc lỗi và nghĩa vụ quản lý của chủ sở hữu hoặc người đang chiếm hữu vật nuôi đó. Điều này có nghĩa là quyền tự do nuôi dưỡng thú cưng luôn đi kèm với nghĩa vụ đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, súc vật không được coi là chủ thể pháp lý mà được xem là nguồn nguy cơ tiềm ẩn có thể gây hại cho sức khỏe, tính mạng và tài sản của người khác. Vì vậy, người chủ không thể đổ lỗi cho bản năng của con vật để trốn tránh trách nhiệm. Khi thú cưng gây ra hậu quả xấu, hệ thống pháp luật sẽ xem xét mối quan hệ giữa hành vi quản lý lỏng lẻo và thiệt hại thực tế để đưa ra phán quyết công bằng nhất.

Bên cạnh đó, việc nuôi thú cưng tại các khu chung cư hay khu dân cư đông đúc còn phải tuân thủ các quy định về vệ sinh dịch tễ và an toàn công cộng. Nếu chủ nuôi vi phạm các quy tắc như không rọ mõm chó khi ra đường hoặc không tiêm phòng đầy đủ, đây sẽ là căn cứ quan trọng để tăng mức độ trách nhiệm khi có sự cố xảy ra. Việc hiểu rõ quy định sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc phòng ngừa và xử lý các tình huống phát sinh.

Chủ sở hữu và người chiếm hữu: Ai là người chịu trách nhiệm chính?

Một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất là chỉ có chủ sở hữu mới phải đền bù khi có sự cố. Thực tế, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra còn mở rộng ra cả người đang trực tiếp quản lý, chăm sóc con vật tại thời điểm xảy ra sự việc. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của người bị hại một cách tối đa, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các bên.

Trong trường hợp chủ sở hữu đang trực tiếp nuôi giữ thú cưng, họ đương nhiên phải chịu trách nhiệm toàn bộ đối với những hành vi gây hại của vật nuôi đó. Tuy nhiên, nếu chủ sở hữu đã giao vật nuôi cho người khác trông nom (ví dụ như gửi tại khách sạn thú cưng hoặc thuê người dắt đi dạo), thì người đang chiếm hữu, sử dụng súc vật đó sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường trong thời gian quản lý.

Tuy nhiên, nếu thiệt hại xảy ra do lỗi của cả chủ sở hữu và người chiếm hữu (ví dụ chủ biết con vật hung dữ nhưng không cảnh báo cho người trông thuê), thì hai bên có thể phải liên đới chịu trách nhiệm. Sự phân định này đòi hỏi việc xem xét kỹ lưỡng các thỏa thuận dân sự giữa bên thuê và bên cho thuê dịch vụ chăm sóc thú cưng để xác định mức độ bồi thường tương xứng.

Các trường hợp ngoại lệ được miễn trừ hoặc giảm nhẹ trách nhiệm

Không phải lúc nào người chủ cũng phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trong mọi tình huống. Pháp luật cũng ghi nhận những hoàn cảnh đặc biệt mà nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra có thể được miễn trừ hoặc chia sẻ gánh nặng với người bị hại. Điều này đảm bảo tính khách quan và công bằng, tránh việc trục lợi từ các sự cố ngẫu nhiên.

Trường hợp điển hình nhất là khi thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của người bị hại. Ví dụ, nếu một người cố tình trêu chọc, đánh đập khiến con vật phản kháng và gây thương tích, thì chủ sở hữu có thể được miễn trách nhiệm bồi thường. Lúc này, người bị hại phải tự chịu trách nhiệm cho hành vi thiếu kiểm soát của chính mình dẫn đến hậu quả không mong muốn.

Ngoài ra, nếu súc vật bị người thứ ba trêu chọc dẫn đến việc gây thiệt hại cho người khác, thì người thứ ba đó mới là đối tượng phải bồi thường. Nếu cả chủ sở hữu và người thứ ba cùng có lỗi, họ sẽ phải liên đới đền bù dựa trên mức độ lỗi của từng người. Việc xác minh các yếu tố ngoại cảnh này thường đòi hỏi các bằng chứng như camera giám sát hoặc lời khai từ người làm chứng tại hiện trường.

Thiệt hại xảy ra trong tình thế cấp thiết

Nếu một con vật đang đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người và một người khác buộc phải có hành động ngăn chặn gây thương tích cho con vật hoặc làm hư hỏng tài sản xung quanh, đây được coi là tình thế cấp thiết. Trong hoàn cảnh này, vấn đề bồi thường sẽ được xem xét dựa trên việc bảo vệ quyền lợi nào quan trọng hơn, thường là ưu tiên tính mạng con người.

Ảnh hưởng từ thiên tai hoặc sự cố bất khả kháng

Nếu thú cưng gây hại do tác động của thiên tai (như động đất, bão lũ khiến lồng sắt bị hỏng và vật nuôi chạy ra ngoài), chủ sở hữu có thể được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm. Tuy nhiên, họ vẫn phải chứng minh rằng mình đã thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa cần thiết trong khả năng cho phép trước khi sự cố xảy ra.

Cách xác định mức bồi thường thực tế khi có sự cố xảy ra

Khi đã xác định được người chịu trách nhiệm, bước tiếp theo là tính toán con số cụ thể cho việc bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra. Mức đền bù không dựa trên cảm tính mà phải căn cứ vào những tổn thất thực tế có thể cân đo đong đếm được. Điều này bao gồm cả thiệt hại về vật chất lẫn những tổn thất về tinh thần mà người bị hại phải gánh chịu.

Đối với thiệt hại về tài sản, mức bồi thường sẽ bao gồm chi phí sửa chữa, thay thế tài sản bị hư hỏng và các khoản thu nhập bị mất hoặc giảm sút do tài sản đó không còn sử dụng được. Ví dụ, nếu vật nuôi làm hỏng phương tiện đi lại của người khác, chủ nuôi phải trả tiền sửa chữa và chi phí thuê xe đi lại trong thời gian chờ đợi.

Đối với thiệt hại về sức khỏe và tính mạng, mức bồi thường thường bao gồm chi phí cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe, và thu nhập thực tế bị mất của người bị hại. Ngoài ra, người chịu trách nhiệm còn phải đền bù một khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần. Mức tiền này do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tòa án sẽ quyết định dựa trên mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

• Chi phí khám chữa bệnh và mua thuốc tại các cơ sở y tế.
• Chi phí cho người chăm sóc người bị hại trong thời gian điều trị.
• Tiền bồi thường tổn thất tinh thần cho nạn nhân hoặc thân nhân của nạn nhân.
• Khoản tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị hại có nghĩa vụ nuôi dưỡng (trong trường hợp tử vong).

Quy trình giải quyết tranh chấp khi thú cưng gây hại

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng, người bị hại cần tuân thủ quy trình xử lý văn minh và đúng luật. Việc giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra nên được bắt đầu bằng sự thương lượng giữa các bên. Một cuộc đối thoại thiện chí có thể giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giữ gìn tình làng nghĩa xóm.

Đầu tiên, ngay khi sự cố xảy ra, cần giữ bình tĩnh và ghi lại hiện trường bằng hình ảnh hoặc video. Đây là những chứng cứ không thể chối cãi khi làm việc với cơ quan chức năng. Sau đó, các bên nên lập biên bản ghi nhận sự việc với sự chứng kiến của người thứ ba hoặc đại diện ban quản lý khu phố, tổ dân phố.

Nếu thương lượng không thành công, người bị hại có quyền gửi đơn khiếu nại lên UBND cấp xã hoặc khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người chủ sở hữu cư trú. Trong quá trình tố tụng, việc cung cấp đầy đủ hóa đơn viện phí, kết luận của bác sĩ và các bằng chứng liên quan là yếu tố quyết định để tòa án đưa ra phán quyết buộc bên có lỗi phải thực hiện nghĩa vụ đền bù.

Bên cạnh trách nhiệm dân sự, nếu hành vi thiếu quản lý vật nuôi gây hậu quả nghiêm trọng (như làm chết người hoặc gây thương tích nặng), người chủ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người”. Đây là lời cảnh tỉnh cho những người nuôi thú cưng nhưng thiếu ý thức trách nhiệm cộng đồng.

Nâng cao trách nhiệm cộng đồng vì một môi trường sống an toàn

Việc hiểu rõ các quy định về bồi thường thiệt hại do súc vật gây ra không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người bị hại mà còn giúp những người yêu thú cưng trở thành những người chủ văn minh. Nuôi một con vật đồng nghĩa với việc bạn gánh vác trách nhiệm đối với sự an toàn của những người xung quanh. Chỉ khi mỗi cá nhân đều có ý thức tuân thủ pháp luật, chúng ta mới có thể tận hưởng niềm vui bên thú cưng mà không lo ngại về những rủi ro pháp lý.

Nếu bạn đang nuôi thú cưng, hãy đảm bảo rằng chúng luôn được kiểm soát tốt khi ở nơi công cộng, được tiêm phòng đầy đủ và có đầy đủ trang thiết bị bảo hộ cần thiết. Đối với những người gặp phải sự cố bị động vật xâm hại, đừng ngần ngại tìm hiểu kiến thức pháp luật để đòi lại công bằng. Sự hiểu biết và tinh thần thượng tôn pháp luật chính là chìa khóa để giải quyết mọi tranh chấp một cách êm đẹp nhất.